NADWAGA I OTYŁOŚĆ DZIECI W POLSCE – wprowadzenie, przyczyny, epidemiologia oraz powikłania cz. 1

WPROWADZENIE O OTYŁOŚCI

Problem otyłości u ludzi dorosłych jest znany nie od dziś. U dzieci narasta od kilkunastu lat. Wiele rodziców niestety nie uważa otyłości za chorobę. Rodzina nie dostrzega często problemu, uważając za pełne zdrowia dziecko, które jest pulchne. Tymczasem nadwaga oraz otyłość, mogą być ogromnym zagrożeniem dla zdrowia dziecka i należy je traktować jako jedną z chorób niezakaźnych, które od niedawna zostały nazwane chorobami cywilizacyjnymi [1].

PRZYCZYNY OTYŁOŚCI   

    Jedną z przyczyn, ale mającą najmniejszy wpływ na otyłość u dzieci są powody hormonalne. Tego typu przyczyny decydują za mniej niż 1% przypadków nadmiernej masy ciała. W 90-95% przypadków pojawia się otyłość prosta, inaczej alimentacyjna, wynikająca z nadmiernej ilości energii, która jest dostarczana w diecie i nie wyrównuje się z odpowiednim wysiłkiem fizycznym [2]. Duże znaczenie w pojawieniu się otyłości mają predyspozycje genetyczne, jak i uwarunkowania środowiskowe, takie jak: tryb życia, stopień wysiłku fizycznego. Podstawową przyczyną są problemy związane z mechanizmami nadzorującymi wydatkowanie energii. W postawaniu otyłości duże znaczenie ma podłoże genetyczne, ponieważ dziedziczeniu podlega prawie 30% czynników decydujących za równowagę energetyczną, takich jak tempo przemiany materii, ulokowanie tkanki tłuszczowej, spalanie zbyt dużej ilości pochłanianych kalorii [3]. Otyłość pojawiająca się w rodzinie jest najmocniejszą przyczyną ryzyka pojawienia się otyłości u dziecka. Wykazano, że dzieci wychowujące się w środowisku rodzin zastępczych o wiele częściej miały kłopoty z nadwagą, jeżeli ich biologiczni rodzice byli otyli.

Szansa pojawienia się otyłości u dziecka wynosi nawet 80% w przypadku otyłości obojga rodziców, obniża się natomiast do 40% gdy otyłość pojawia się tylko u jednego z nich. Kolejnym czynnikiem niechcianej szansy jest powstanie nadwagi w młodym wieku. Ciężkim momentem dla dziecka jest wiek szkolny, dlatego w związku z krytyką, często ujawnia się u dzieci otyłość. Wielkość BMI w wieku 8 lat ma związek z BMI w wieku dorosłym. Kolejnym wyznacznikiem, który może mówić o sporym ryzyku pojawienia się otyłości w wieku dojrzałym jest wiek, w którym BMI po chwilowym obniżeniu ponownie wzrasta.

Obserwując krzywe korelacji BMI i wieku dziecka można w prosty sposób przewidzieć pojawienie się otyłości w przyszłym czasie. BMI powyżej 90 centyla przeważnie ma związek z nadwagą oraz otyłością w wieku dorosłym. Postawienie diagnozy otyłości w tym wieku zmusza więc do poważnego podejścia do problemu oraz podjęcia działań leczniczych. Otyłość wieku dziecięcego nie jest jedynie wynikiem uwarunkować genetycznych, ważne są także formowane od wczesnego dzieciństwa złe nawyki żywieniowe i zbyt niski stopień wysiłku fizycznego.

Sposób odżywiania się nauczony w dzieciństwie ma kluczowe znaczenie na pojawienie się nadwagi. Każdego dnia dieta w rodzinach borykających się z problemem otyłości jest wysokokaloryczna, zawiera zbyt małą ilość warzyw oraz owoców, w zamian za zbyt dużą ilość soli, węglowodanów, lipidów. Rozkład posiłków w ciągu dnia wiąże się z podjadaniem, nieregularnością, spożywaniem posiłków z szybkim tempie, co wpływa na pobudzenie ośrodka sytości po pochłonięciu większych porcji pożywienia [4].

EPIDEMIOLOGIA NADWAGI I OTYŁOŚCI    

    W naszym kraju występowanie nadmiernej masy ciała w grupie dzieci jest umiarkowane i wynosi mniej więcej kilkanaście procent. W Polsce przeprowadza się badania oceniające występowanie nadwagi oraz otyłości u dzieci. Wiele z nich obejmuje konkretne miejscowości i regiony. Szacuje się je na około 8 do 16% chłopców oraz 7 do 11% dziewczynek, otyłości odpowiednio 4 do 5% oraz 3,5 do 5%.

POWIKŁANIA OTYŁOŚCI   

    Powikłania otyłości najczęściej dotyczyły ludzi dorosłych i były opisywane pod właśnie tą grupę docelową. Ostatnimi czasu co raz częściej opisuje się je również dla dzieci. Istnieje ogromne ryzyko, że nadwaga oraz otyłość mająca swój początek już w okresie dzieciństwa, zostanie utrzymana również w okresie dojrzałym. Szansa na pojawienie się nadmiernej masy ciała w okresie dojrzałym jest tym większa, im większa była masa ciała przed okresem 18 roku życia.

    Powikłania można podzielić na [5]:

  • Pulmonologiczne: astma oskrzelowa,
  • Endokrynologiczne: niedobór hormonu wzrostu, insulinooporność, zaburzenia miesiączkowania u dziewczynek, cukrzyca typu 2, zespół metaboliczny, przedwczesne dojrzewanie,
  • Sercowo – naczyniowe: nadciśnienie tętnicze, dyslipidemia,
  • Onkologiczne: podwyższone ryzyko raka piersi, bądź jelita grubego,
  • Gastroenterologiczne: kamica pęcherza żółciowego, choroby stłuszczenia wątroby, refluks,
  • Nerkowe: stwardnienie kłębuszków nerkowych,
  • Immunologiczne: podwyższony wskaźnik stanu zapalnego,
  • Skórne: rozstępy skórne, rogowacenie ciemne,
  • Ruchowe: koślawość kolan, dna moczanowa, żylaki kończyn dolnych, zespół przeciążenia stawów kolanowych oraz biodrowych, płaskostopie,
  • Neurologiczne: guz rzekomy mózgu,
  • Psychologiczne: izolacja społeczna, niska samoocena, depresja.

Wzrasta zachorowalność na cukrzycę typu 2 w środowisku dzieci, co czasami może wyprzedzić zaburzenia biochemiczne: nieprawidłowa krzywa glikemii w teście doustnego obciążenia glukozą oraz insulinooporność. U dzieci, przede wszystkim z otyłością brzuszną, najczęściej pojawia się niski poziom cholesterolu HDL a wysoki poziom LDL, zaburzenia gospodarki lipidowej. Zaburzenia metabolizmu węglowodanów oraz lipidów mogą wpłynąć na ryzyko powikłań sercowo – naczyniowych, mogących manifestować pierwotnie nadciśnienie tętnicze. Wzrasta zagrożenie zespołem metabolicznym wraz ze wzrostem pojawiania się przypadków otyłości u dzieci, która jest mocno zdeterminowana czynnikiem szansy rozwoju chorób sercowo – naczyniowych oraz cukrzycy typu 2.

Jak można domniemać, otyłość w mało korzystny sposób wpływa na układ szkieletowo – kostny, powodując jego znaczne przeciążenie. Może ono prowadzić w efekcie do zwyrodnienia tkanek tworzących nasze stawy oraz przedwczesnego zużycia. Podwyższone BMI może również być związane z przedwczesnym pokwitaniem dziewczynek, do tego z za szybkim rozwojem owłosienia łonowego oraz gruczołów piersiowych. Otyłość u dzieci może wpływać na ich problemy psychospołeczne oraz wpływać na trudności w kontaktach z kolegami ze szkoły, dyskryminację, a w momencie dorastania niską samoocenę, smutek, nerwowość. Problemy sfery psychologicznej powiązane z otyłością uwidaczniają się bardziej w momencie dojrzewania, przede wszystkim u dziewczynek, gdy wygląd zewnętrzny bywa bardzo istotną kwestią estetyki [6].

BIBLIOGRAFIA

  1. Mazur A.: Epidemiologia nadwagi i otyłości u dzieci na świecie, w Europie i w Polsce, Wydawnictwo UR, Rzeszów 2010, 158.
  2. Małecka – Tendera E.: Otyłość w wieku rozwojowym, Standardy Medyczne 2001, 3(3): 21.
  3. Rang HP, Dale MM, Ritter JM: Farmakologia kliniczna, Wydawnictwo Medyczne Czelej 2001, 390 – 393.
  4. Kiess W. et. al.: Obesity in chilchood and adolescence: epidemiology, etiology, clinical diagnosis and management, Inter Sem. in Ped. Gastroentand. Nutr. 2001; 10(4):.3.
  5. Fichna P., Skowrońska B.: Otyłość oraz zespół metaboliczny u dzieci i młodzieży, Fam. Med. Prim. Care. Rev., 2008; 10: 2: 269 – 278.
  6. Bielecka – Jasiocha J., Majcher A., Pyrżak B., Janczarska D., Rumińska M.: Nadwaga i otyłość w okresie przedszkolnym: niedoceniany problem? Przegląd Lekarski 2009; 66: 1 – 2, 45 – 48.

Autor
Paulina Poźniak

Paulina Poźniak

Od 5 lat pomaga ludziom zdrowo się odżywiać, a od 1,5 roku prowadzi prywatną praktykę. Jej motto to: „Jesteś tym co jesz”